Me Wo View_Chapte R5 - LogiLogi - Where It Comes Together

The Medieval World View _ Chapter 5: The Transition from Ancient to Medieval

Eind 5e eeuw was het (West-) Romeinse Rijk niet meer. De Latijns- Christelijke cultuur werd ook Germaans en Keltisch (Iers). De 2e eeuw was de grootste bloeiperiode van het Romeinse rijk. In de 2e eeuw werden de keizers gekozen door hun zoon-loze voorgangers. Vanaf 180 - toen Marcus Aurelius zijn incompetente zoon Commodus tot opvolger koos - zorgde o.a. politieke instabilliteit voor verval. Bovendien vonden de eerste germaanse invallen plaats tijdens het bewind van Marcus Aurelius. Hongersnoden zorgden voor een bevolkings-daling die een grote rol speelde bij het verval van Rome (tekort aan soldaten, etc...). Na de aanslag op Commodus volgde de ene coup op de andere. Grensposten werden door generaals verlaten om de macht in Rome op te eisen.

Door Diocletianus en Constantijn werd het rijk nog wat opgelapt (en opgesplitst in oost en west) maar na zijn dood gaat het bergafwaards totdat in 378 in de slag bij Adrianopel de Romeinen verliezen van de Goten (waarna het rijk openligt) en in 476 wordt de laatste keizer afgezet, vrijwel zonder dat iemand er nog acht op slaat. De Goten, de Vandalen en de Hunnen plunderen Rome. Het was een politieke, economische en religieuze crisis-periode.

Het Oost-Romeinse rijk hield nog wel voet aan de grond totin 1071 maar vanaf het midden van de achtste eeuw speelde het geen rol meer. Het Romeinse rijk was nog vooral een idee. Wel bleef het oosten cultureel gezien belangrijk, o.a. voor de Ottoonse Renaissance. Onder Karel de Grote ontstond bovendien een nieuw West-Romeins rijk wat goede betrekkingen onderhield met Byzantium.

Tot 1054 bleven de oostelijke en de westelijke Christenen min of meer 1 kerk. Wel zorgde de taal- barriere voor verschillende keuzes. In 1204 werd Constantinopel tijdens een kruistocht verroverd. In 1453 viel het toe aan de Turken. De middelandse zee werd een grens inplaats van een weg. Hierdoor kon West-Europa als eenheid ontstaan.

Noord-Afrika werd in de 5e eeuw verroverd door de Vandalen, in de laat 6e eeuw door het Oost-Romeinse rijk, en in de laat 7e eeuw door de Islamieten. Spanje werd door de Visigoten, en later ook door de Islam verroverd. Tussen 1000 en 1100 vond het grootste deel van de Reqonquista plaats, met in 1492 de val van de laatste Islamitische vesting. Britannie werd verroverd door de Angles en de Saksen op de Kelten (Koning Arthur) en de Romeinen. Veel germanen waren geromaniseerd als huurling danwel door cultuur- overname na een inval. Onder de Franken kwamen de Merovingers op en het christendom onder Clovis. Zij waren zwakke vorsten. Karel Martel's zoon Pepijn nam de macht over en maakte de Karolingers het nieuwe vorstengeslacht. In Italie versloeg Theodoric - een Ostrogoot - de germaan die de laatste romeinse keizer had afgezet. Hij werd weer verslagen door de Oost-Romeinse Justinianus en die weer door de Lombarden die tenslotte door Karel de Grote werden verdreven. Andere germanen bleven buiten het rijk, zoals de Vikingen. Dezen werden later pas christelijk.

Een band van loyaliteit met de leider stond centraal in de germaanse cultuur. Het feodalisme bouwde hier deels op voort. Ook waren germanen millitaristisch. Het christendom onderging hier ook de invloeden van. Maar pas in de 12e eeuw werd met de Kruistochten geweld werkelijk geaccepteerd binnen de kerk. Het Germaanse recht had betrekking op personen, het Romeinse op territoria (dit overwon). Germaanse koningen waren boven al leiders van groepen inplaats van koningen over een gebied. Het land was prive- bezit van de germaanse koning. Bloedwraak was een geaccepteerde vorm van straffen. Het wergild kwam hiervoor in de plaats. De jury- rechtspraak kan men op het germaanse recht terugvoeren. Germaans recht omvatte ook Gods-oordelen. Germaanse talen en kunst-opvattingen (abstracte kunst) bleven dominant in noord-Europa. De goede tijd lag in het verleden. Wetten moest men ontdekken, niet uitvinden.

De Germaanse stammen waren wreed, maar niet veel wreder dan de Romeinen. Bovendien zochten ze ook aansluiting bij de Romeinse cultuur. Gregorius van Tours beschreef de invallen. Clovis liet kleedde zich bijvoorbeeld in purper en liet zich augustus noemen. De Merovingers creerden een mythisch verleden voor de Franken dat terugging op Troje. Clovis werd bekeerd tot het katholicisme via zijn vrouw.

Rituelen en vertoon speelden een grote rol bij de bekering van heidenen. Ook heiligen als vervangers van oudere heidense goden bleken nuttig. Bekeringen waren vaak eerst vooral in naam met voortzetting van oudere rituelen en goden onder christelijk vaandel.

Paus Gregorius de Grote keurde deze praktijk in 601 goed (vooral in Brittannie en onder de Franken): Oude tempels mochten blijven staan maar zonder heidense goden-beelden (vervangen door relieken). Festivals vervingen offer-rituelen. Men beklimt een berg ook niet in 1 stap.

De link tussen Engeland en Rome was erg sterk tot 1066 en nog steeds sterk daarna. Zowel mensen (o.a. een beroemde roomse cantor) alsook materieel werden naar Engeland verscheept. Engeland kreeg een schriftelijke Latijnse en zelfs griekse en engelse klooster-cultuur in de 8e eeuw met o.a. Alcuinus. In Ierland ontwikkelde zich een heel eigen klooster-cultuur met een zeer klassicistisch latijn en waarin bisschoppen (bij gebrek aan steden) in kloosters verbleven en daar onder de abt stonden. Bovendien was ascetisme en missionair werk belangrijk (als een ballingschap- bedevaart op aarde).

Het Ierse klooster-wezen verving veel eigen zaken door Romeinse, maar beinvloedde wel de engelse en continentale kerk (manuscript-kunst, nadruk op geleerdheid en ascetisme).

Volwassenen-doop was de norm. Zondaren werden uigestoten en pas weer geaccepteerd na publieke boetedoening (iets wat niet herhaaldelijk werd geaccepteerd). Met de toename van kinder-doop werd in het Ierse klooster-wezen een systeem ontwikkeld van penitenties. Het dagelijkse leven werd vertolkt in termen van zonde en straf. In de 8e en 9e eeuw werd het overgenomen op het continent. In de 12e en 13e eeuw kwam de nadruk meer op intentie te liggen dan op gevolgen en uiteindelijk werd de biecht 1 van de Sacramenten. Bonifatius was een belangrijk missionaris die de germaanse volken bekeerde onder Rome. Hij werkte hierbij samen met de Karolingers. Hiermee werden kerk en bestuur een symbiose met verregaande gevolgen (o.a. de kroning van Karel de Grote door de paus).

Gregorius de Grote vormde het pausdom door de universele pauselijke jurisdictie te onderbouwen (de paus stond politiek gezien zwak tegenover Ariaanse heidenen in het westen en de patriarch van Constantinopel in het oosten). Dit deed hij door de link met Petrus als de sleutelhouder te leggen. Ook versterkte hij de verdedigingswerken van Rome en hij maakte vrede met de Lombarden. Ook formuleerde hij de regel dat afbeeldingen niet slecht waren omdat ze de functie van tekst hadden voor de analfabeten. Hij schreef o.a. Pastoral Care, Moralia en Dialogues.

De alliantie tussen de kerk en de Karolingers maakte Rome onafhankelijk van Byzantium.

Boethius had met zijn boek Consoliation of Philosophy veel invloed op de grote geesten van de middeleeuwen. Capella op het schoolwezen met zijn Marriage of Mercury and Philology. De zeven vrije kunsten werden het standaard vakkenpakket in de kloosterscholen van de Karolingische Renaissance en later in de kathedraalscholen van de 12e eeuw.

Gregorius van Tours, Bede, Isodorus van Sevilla en de Pseudo-Dionysius bieden een interessante blik in het denken van de middeleeuwen met hun History of the Franks resp. History of the English Church and People resp. Etymologies, resp. The Celestial Hierarchies.

De middeleeuwen kan men zien als een overgangs- periode maar dan wel als eentje die cruciaal en van grote, en wellicht de grootste, betekenis is geweest voor de vorming van Europa.