Fremd Ling_1 11

FremdLing_1. Inleiding

rond 1950 economische expansie tm begin van jaren 70

Azie daarna ook Afr armoede ++

indeling in fasen v dit artikel vooral van toepassing op westerse landen

1990 communistenval -> alternatief voor 3e wereld verdwenen

BBP = Bruto Binnenlands Product = aant goederen en diensten geprod

dit relateren per hoofd van de bevolking = een goede indicator vd welvaart (aant ziekenhuizen, levensverwachting, scholing, cons-goederen)

soc problemen zoals overbevolking en vergrijzing niet meegewogen

FremdLing_2. De naoorlogse periode: wederopbouw en koersbepaling

WOII

Vernietiging van kapitaal & Productie capaciteit

Human resources

Infra-struct, machines, gebouwen

-> nood, en tekorten

Ander gevolg is voor, en tijdens oorlog veel resources "verspild" aan wapens, ect.
-> niet beschikbaar voor consumptie en investeringen in toekomst (=levensstandaard)

Ook econ betrekkingen verbroken tussen landen

=> Protectionisme en ontwrichting vh monetaire systeem

Econ voordelen v WOII

VS opleving conjunctuur

Wapenindu grote invest in fabrieken, na WOII omgeschakeld naar vreedzame productie... Zelfs Du na WOII modernere fabrieksinstallaties

Stimulatie vd econ van neutrale landen (Zwitserland, Zweden, Zuid-Am, Azie)

Wereld prod na WOII /\ er dan er voor...

3 problemen

economische nood
wederopbouw
herorientering vd economische politiek

VS kredieten gaten dichten...
-> via Verenigde Naties: UNRRA

UNRRA = United Nations Relief And Rehabiliation Administration

1945-1947 Am 4M dollar voor Eu, 3M voor rest wereld (GB had al een krediet van 5M tijdens de war)

VS politiek in Japan en Du: Voorkomen dat ooit nog sterk voor oorlog, duurzaam verzwakken

fabrieken demonteren en meenemen als herstelbetaling
prodbeperkingen b.v. in luchtvaart en zware machine industrie, eind kartels
- Japan Zaibatsu = bank en indu beheerst door... Verder Grgrbezit onteigend
- Du I.G. Farben en Vereinigde Stahlwerke (Grgrbezit onteigend in gebied dat door Sowjets bezet + grootindustrie genationaliseerd = begin planecon)

Niet volgehouden (door VS) want:

Koude oorlog, comm verbreiding voorkomen
idee dat nood ledigen vrienden maakt

1947 Alle behalve Du pre-war prod-niveau weer bereikt, wel knelpunten

1947 misoogst -> schaarste levensmiddelen
aangewezen op inport van gronstoffen en kunstmest
tekort aan invest-goederen, machines, ect.
handelsbelemmeringen, deviezencontroles, te weinig dollars (en weinig indu voor export, om dollars te "kopen")

Marshall-plan 1947-1952

13 M dollar naar Eu (geschenken of kredieten... 3% BBP vd VS)

Regeringen dit aan importeurs geven, in ruil voor eigen valuta -> tegenwaarde-fondsen

nu voor oost-du Econ, bestaan nog steeds

Eerst vooral voedsel, veevoer, kunstmest... Later grondstoffen, invest-goederen, brandstoffen

Ook EU eenwording een doel, georganiseerd via OEES, later OESO

WirtschaftsWunder = niet enkel door MarshallPlan

voorbeeld 3e wereld... transfer van koopkracht =| econ groei

WOII Europa had al econ opbloei -> knelpunten bij de inport

wel is waar dat Marshall dollars grote boost...

Er is een mythe dat Marshall-plan wel de reden v groei

Europ eenwording veeleer door blokvorming op nat, econ, en pol belangen

EGKS = Europese Gemeenschap van Kolen en Staal, 1952

EEG = Europese Economische Gemeenschap, 1958 (opvolger v EGKS)

EG = Europese Gemeenschap, 1967

EU = EuropeseUnie, 1992

Econ herstel in westelijke Du zones snel na 1947, 1950 weer meer dan 1936

1948 geldhervorming in Du, einde inflatie

Soziale Marktwirtschaft = volgens sociaal-liberale principes georganiseerd

Japanse wederopbouw veel trager... pas 1957 weer op oude pijl

ook door Amerikaanse democratiserings-programma wat traditionele structuren vernietigde

vanaf 1948 Am mill regering wederopbouw weer, geldherv, en Zaibatsu econ macht weer terug

Koreaanse oorlog stimuleerde de vraag

Herorientering van de econ politiek

Sowjetunie Plan-economie afgedwongen overal... naar Stalinistisch model...

Idee staatsingrijpen overgens ook onder Communisten, maar ook liberalen. Ellende van werkeloosheid laisses faire \/

de NewDeal en nationaal-socialistische econ politiek hadden laten zien dat overheidsingrijpen goed is voor verminderen crisis

Keynes, John Maynard (KeynesIaanse)

The General Theory of Employment, Interest and Money

overheid vraag stimuleren via conjuncturele stimulereing om stabiel evenwicht van werkeloosheid te doorbreken

Liberalen zelfs zovertuigd van soc zekerheid en vangnet... Woonruimte en inkomen

2 varianten

NeoCollectivisme sterk in Ital, Fr en GB 1945-1951

Conservatieven weer aan de macht in GB, maar hervormingen bleven

Centraal overleg over econ, especially inkomenspolitiek

NL, Zweden, Oostenrijk, Belgie

Centraal Plan Bureau

NeoLiberale

VS en Bondrepubliek Duitsland

primair de werking van het marktmechanisme, hoewel VS 1946 EmploymentAct

-> Ondanks alles alle westerse landen vasthouden aan idee marktwerking, hoewel meer oog voor werkgelegenheid, en econ groei

EconProblemenNaWOI wilde men nu voorkomen
-> AtlanticCharter
-> BrettonWoods

VS hierdoor privilege overal betalen met dollar...

Nadeel vrijheid kwijt in econ pol en goudpariteit niet veranderen

IMF = internat bank die toezicht moest houden, en bijsprong
WereldBank = instituut voor langlopende investerings-kredieten
waren ook plannen voor ITO (International Trade Ogranisation), voor internat vrijhandel, maar die kwam niet

wel GATT 1947 Geneve = General Agreement on Tariffs and Trade