Pal Mer_P5

De Pest en zijn consequenties (47)

Halverwege de 14e eeuw werd opeens de Europese bevolking gehalveerd. De dader was de Builenpest, de ZwarteDood, die voor het eerst in 1348 gesignaleerd werd. De pest doodde iedereen geheel willekeurig; dit leverde nogal wat paniek op, ook onder de medici. De pest verstoorde het dagelijks leven. Hele steden verdwenen plotseling van de kaart. Arbeid werd schaars, boeren werden schaars, voedsel werd schaars, voedseltekort, dus hongersnood. Voedseltekort maakte mensen weer minder weerbaar tegen ziektes; een vicieuze cirkel dus.

De grote steden waren het meest bevattelijk; de ZwarteDood werd door de vlooien op ratten verspreid, ratten hielden zich op in donkere, vochtige plaatsen, en die waren er genoeg in steden. Handel werd onmogelijk. Prijzen en lonen waren onberekenbaar geworden. De nog levenden hadden het druk met het begraven van de doden en het vrezen voor hun eigen toekomst.

Er waren directe sociale-economische-politieke gevolgen. Arbeid werd schaars, dus de lonen stegen. Aan de andere kant was de chaos groot, rijke herenboeren en leenheren waren ook gestorven en de werklozen gingen bedelen en zwerven. De hoge klassen probeerden de prijzen en lonen te reguleren, zoals in de Engelse Arbeidsverklaring van 1351. Arbeiders- en boerenrellen braken uit in verschillende steden door heel Europa. In Frankrijk de JacqueRie, 1358.

In Engeland de WatTyler's Opstand, 1381. Sommige woordvoerders van zulke acties stelden gelijk de hele ongelijke sociale structuur aan de kaak. Regeringen en de hoogste klassen onderdrukten deze protesten weer met veel geweld. De boeren gingen weer gewoon aan het werk. De 'zeldzame' arbeiders moest echter iets meer geboden worden om ze weer aan het werk te krijgen. Hierop boden de heren een soort levenslange financiële garantie aan het gezin aan, in ruil voor het afstaan van een deel van het loon van een boer.

Deze regeling werd erfelijk. Helaas was deze regeling ook onderhevig aan inflatie, dus niet geheel eerlijk. Er kwam bovendien een 'kleine rijke boerenstand' op in grote delen van Europa.

Ook de koningen, die hun macht hadden opgebouwd op de kerk en het FeodalIsme, ondervonden problemen van de pest. Ze moesten de orde handhaven in hun rijken, die bovendien snel en systematisch uitgedund werden, wat bijvoorbeeld verminderde belastingen betekende. Bovendien moesten koningen hun legers uitbreiden om weerstand te bieden aan de opkomende rebellie van de boeren en sommige edelen. Er werden verschillende manieren bedacht om het geld van de koning te vermeerderen.

Hij verhoogde de waarde van het geld, wat dus enorme inflatie tot gevolg had. Er kwamen nieuwe en hogere belastingen, bijvoorbeeld ook op kerkelijke domeinen, wat de kerk niet zo leuk vond. De koning vroeg ook meer van de adel en de rijke handelaren en kooplui, maar deze eisen van de koning werden afgeslagen door de 'Middeleeuwse parlementen', die überhaupt triomfeerden in de 14e eeuw.

Tussen 1337 en 1347 voerden Frankrijk en Engeland de HonderdjarigeOorlog. Alle gevechten werden in Frankrijk gehouden, dat sterk onderling verdeeld was. Sommige delen van Frankrijk behoorden volgens Engeland aan de Engelse kroon toe. Frankrijk werd geruïneerd door de Engelse legers en de muitende en plunderende soldaten, tot de Fransen begonnen terug te slaan, bijvoorbeeld olv JeanneDArc, die in 1431 in Rouan verbrand werd.

In Engeland waren de gevolgen van de oorlog minder verdelend. Doordat de Engelse soldaten op de Fransen voorlagen door hun Bogen en Kruisbogen, ontstond er in Engeland een sterk patriottistisch gevoel. Het parlement verbreedde zijn macht en de wet een beetje omdat de koning meer geld nodig had voor zijn oorlog. Maar ook de rijke edelen wilden meer geld en meer macht. Ze zetten koning RichardII af in 1399, kregen toen zelf ruzie over wie de meeste macht zou krijgen, een ruzie die nog meer versterkt werd door een invasie van Schotten en een opstand in Wales.

Deze chaos werd nog erger in de 15e eeuw. Graven en hertogen vormden hun eigen privé-legertjes en bevochten elkaar daarmee. Ze kochten rechters en rechtbanken om, gebruikten parlementen voor hun eigen verrijkende doeleinden en buitten hun boeren uit. Tussen 1450 en 1485 werd de Hoge Engelse klasse beheerst door de WarOfTheRoses.

Problemen van de Middeleeuwse kerk (49)

Ondertussen had de kerk zijn eigen soortgelijke problemen. In 1300 zat de Middeleeuwse kerk, vertegenwoordigd door de paus in Rome, op z'n hoogtepunt. Maar de kerk was verzwakt door z'n eigen successen. Elk grote instituut komt op een gegeven moment op het gevaarlijke punt dat zijn leiders gaan denken dat het instituut bestaat voor hun eigen persoonlijke verbetering. De paus was altijd al erg gevoelig voor dit soort gevaren. Hij werd corrupt, had schijt aan de publieke opinie en werd geleid door een nepotistische, zelfverrijkende bureaucratie. Hij wilde zichzelf niet hervormen en zich ook niet laten hervormen door een ander.

Zowel EduardI van Engeland en FilipsDeGoede van Frankrijk begonnen rond 1290 belastingen te heffen op kerkelijke gebied. De paus, BonifatiusVIII, verbood kerkelijke belastingheffingen door 'burgerleiders'. In 1302 kondigde hij de 'UnamSanctam' af, het toppunt van hoogmoed, waarin hij verklaarde dat er buiten de Roomse Kerk geen verlossing was en dat iedere mens ondergeschikt was aan Rome en zijn paus.

De Franse koning vond dit onzin en om dit te bewijzen stuurde hij een leger naar Rome om BonifatiusVIII te arresteren. Hierna koos het College van Kardinalen onder Franse druk voor een Franse paus in een Franse stad, Avignon.

-> PauselijkSchisma

-> ConciliaireBeweging

ConcilieVanPisa

ConcilieVanConstance

Uiteindelijk kregen de pausen de overhand op de concilie. Veel nationale of lokale kerken keerden zich af van Rome en de paus. Bijv. in 1438, toen de Gallicaanse Kerk zich met de PragmaticSanctionOfBourges zich onafhankelijk verklaarde van Rome. Er werden nog wel belastingen naar Rome doorgestuurd, maar verklaringen van de paus werden niet meer lukraak aangenomen. In 1449 kwam er in Bazel een einde aan de ConciliaireBeweging.